Najtrudniej

W roku 2018 Antonio Damasio wydał książkę pt. Strange Order of Things. Life, Feeling, and the Making of Cultures. W tym samym 2018 roku książkę tę pod tytułem Dziwny porządek rzeczy. Życie, uczucia i tworzenie kultury wydało wydawnictwo REBIS. To bardzo dobra książka, jak wszystkie książki tego autora. Damasio pisze o wielu fascynujących rzeczach - o pochodzeniu umysłu, o poszerzaniu umysłu, o uczuciach, o emocjach, o świadomości, o qualiach (Damasio bardzo jest przywiązany do idei qualiów), o kulturze.

Damasio to tęgi naukowiec, świetnie sobie radzi w tych wszystkich neuronaukach, stawia śmiałe tezy i kapitalnie pisze. No i studiuję tę książkę od prawie dwóch lat, często po nią sięgam, a najstraszniejsze zdanie w całym tekście Damasio umieścił w Podziękowaniach. To zdanie idzie tak: Przygotowanie książki to długi proces planowania i zastanawiania się, ale w końcu nadchodzi dzień, kiedy trzeba usiąść przy biurku i zacząć pisać.

Ludzie mają rozmaite doświadczenia. Jeden siedział w więzieniu, ale nie był na wojnie. Ktoś inny był na wojnie, ale nie miał raka. A temu, który miał raka, nie umarło dziecko. A ten, któremu umarło dziecko, nie był bezdomnym. Tak to się kręci. Ludzie mają rozmaite doświadczenia. No i ludzie wskazują na rozmaite zadania, które ich zdaniem są najtrudniejsze - zrobić skomplikowaną operację chirurgiczną, podczas której trzeba grzebać w mózgu, albo grać w szachy tak, jak gra Magnus Carlsen (tu ukłon dla Pitera), albo wejść na K 2 zimą, albo latami opiekować się kochanym człowiekiem, który - jak to się popularnie mówi - jest w stanie wegetatywnym (czytajcie książkę Mózg. Granica życia i śmierci Adriana Owena - rewelacyjna rzecz), albo zaśpiewać Arię Królowej Nocy... Dla mnie najtrudniejszą robotą jest usiąść przy biurku i zacząć pisać. A mówiąc precyzyjniej - najtrudniej jest mi zacząć pisać.

Przecinanie węzła gordyjskiego

W Juliuszu Cezarze Szekspir napisał tak:

W ludzkim życiu

Trafia się morski prąd, który żeglarza

Niesie ku wielkim zyskom; prąd przegapić –

Tu utkwić dziobem na resztę żywota

W mieliznach nędzy. Tak jest z nami: jesteśmy

Na pełnym morzu i gdy prąd pomyślny,

Trzeba korzystać z okazji.

To jest w przekładzie Stanisława Barańczaka. No i ja ten tekst Szekspira komentuję tak:

Może tak jest,

A może nie.

Dużo jest magii w tym myśleniu.

A jak naprawdę?

Chuj to wie.

Każdy jest sam

W swoim błądzeniu.

Umrzeć - tego się nie robi kotu

   Historia z Teleexpressu. Była taka pani, co miała siedem kotów. I była chora, umierała i wiedziała o tym. No to założyła teczki każdemu kociołkowi. W każdej teczce zostawiła notki: jaki kotek ma charakter, co lubi, jak się zachowuje; zostawiła też pełną dokumentację medyczną - no zrobiła wszystko, co mogła. I umarła.

    I kociołki poszły do schronu - zaraz je ludzie wezmą po tym materiale w TV, na bank.

   Niesamowita dziewczyna. Szymborska napisała wiersz : Kot w pustym mieszkaniu. - I pierwszy wers idzie tak: - Umrzeć - tego się nie robi kotu.

   No bo się nie robi. Zasadniczo. Ale czasami nie da się nie umrzeć. Ta kobieta umarła swoim kotom. Ale zanim umarła, zrobiła, co mogła. Zginam przed nią kolano.

φιλια

Po polsku na miłość mówimy miłość i już. Po polsku jest miłość do męża i żony, do dzieci, do rodziców, do Boga, do ojczyzny. Wszystko to jest miłość. W innych językach różnie jest z nazywaniem miłości. W języku greckim jest kilka terminów, którymi określa się miłość, np. takie te terminy są: eros, storge, filia, agape.

O miłości określanej terminem filia [φιλία] (co się czyta filija, a nie filia) ksiądz Andrzej Bohdanowicz pisze tak:

Człowiek kierowany "filią" odczuwa opiekuńczą troskę wobec człowieka kochanego. W taki sposób troszczą się bogowie o człowieka, przyjaciel o przyjaciela.

Nie wiem, jak o człowieka troszczą się bogowie, natomiast wiem, jak o przyjaciela troszczy się przyjaciel. W książce Filozof i wilk Mark Rowlands tak pisze:

Miłość ma wiele obliczy. A jeśli kochasz, musisz być dość silny, by zajrzeć w nie wszystkie. Istota "filia" jest, jak sądzę, dużo surowsza, dużo bardziej okrutna, niż odważymy się przyznać. Bez jednej rzeczy nie może istnieć, i nie jest to kwestia uczucia, ale woli. "Filia" - miłość do własnego stada - to wola, by zrobić coś dla jego członków, nawet jeśli rozpaczliwie nie chcesz tego uczynić, nawet jeśli to cię przeraża i budzi obrzydzenie, i nawet jeśli ostatecznie zapłacisz za to bardzo wysoką cenę, być może cięższą, niż potrafisz udźwignąć. Robisz to, ponieważ to jest dla nich najlepsze. Robisz to, bo musisz. Być może nigdy nie będziesz do tego zmuszony. Ale bądź gotowy. Miłość jest czasem jak choroba. Może skazać cię na wieczne potępienie i zaprowadzić do piekła. Ale jeśli masz szczęście, dużo szczęścia, przyprowadzi cię z powrotem.

W tym tekście najstraszniejsze jest to, że elementem, bez którego nie ma filii, jest nie uczucie, tylko wola. I to jest też w tym tekście najlepsze.

Przegrani są ciekawsi niż zwycięzcy (?)

     Ś.p. Krzysztof Mętrak, poza wszystkim innym, co robił, pisał felietony do tygodnika "Piłka Nożna". Uwielbiałem czytać felietony Mętraka. No i on napisał taki tekst w tej "Piłce Nożnej", w którym mówi, że przegrani są ciekawsi od zwycięzców. W tym felietonie napisał tak:

      Adorować sukces jest łatwo: wystarczy wyszczerzyć zęby i zachwycać się. Trudniej sekundować przegranym, bo przegrana ma wiele twarzy. W przegranej przeglądają się bowiem słabości przegranego, ale i właściwości świata, pośród których niesprawiedliwość nie bywa wcale ostatnią przywarą. Nie wszyscy przegrani rodzą się z piętnem przegranych, niektórym tylko fortuna i splot przypadków poskąpiły możliwości odniesienia sukcesu. Niektórych zawiodły ludzkie słabości, bo im pofolgowali. Inni nie umieli pokierować swoimi możliwościami, albo nie potrafili odpowiednio gospodarować własnym talentem. I tak dalej, i tak dalej.

     No i trzydzieści parę lat po tym, jak przeczytałem ten felieton Mętraka, napisałem komuś taki tekst - ten tekst rymuje się z tym, co napisał Mętrak.

      Popatrz na to zdjęcie. Ważni są tylko ludzie, scenografia jest obojętna. Jesteśmy drużyną – nie ma znaczenia, czy sportową, czy jakąkolwiek inną, idzie tylko o to, że mieliśmy pracę do zrobienia i zrobiliśmy ją zajebiście ale przegraliśmy w finale. I znowu – mniejsza o to, jaki to był finał, istotne jest, że doszliśmy prawie do samego końca, prawie na szczyt i tam, prawie na końcu, prawie na szczycie, wykonaliśmy zajebistą robotę, ale przegraliśmy. Ta drużyna, która nas pokonała, odbiera teraz swoje laury, a my na nich patrzymy. Nie jesteśmy na nich źli. Pokonali nas, bo, tak jak my, zrobili zajebistą robotę. Nie wiemy, dlaczego przegraliśmy. Może byliśmy trochę słabsi, ale jeśli już, to tylko trochę, tak bardzo trochę, że nikt tej różnicy nie widział, nawet my. Nie zastanawiamy się teraz nad tym, dlaczego przegraliśmy; na to przyjdzie czas. Nie jesteśmy smutni (ale tego nie jestem pewien do końca), bo przecież zrobiliśmy zajebistą robotę, najlepszą, jaką mogliśmy zrobić. Wszystko było fair, nikt nie grał nieczysto, nikt nas nie skrzywdził, a jeżeli już, to może bogowie, ale to nie ma żadnego znaczenia, bo z bogami nie da się pogadać i nigdy nie dowiemy się, jak było. Mamy jak w banku złoty medal w kategorii "najbardziej zajebista pokonana drużyna", ale nie mamy złotego medalu, o który walczyliśmy.
      A może było całkiem inaczej, niż napisałem. 

Kiedy chodzi o mamę

Peter Singer to taki filozof, który obstawał za eutanazją, no i jeszcze takie coś kiedyś wymyślił, że jak się rodzicom dziecko nie spodoba, co im się właśnie urodziło, to powinni mieć prawo je zabić, chyba przez dwadzieścia osiem pierwszych dni życia dzieciaka poza łonem mamy - taki sobie termin arbitralnie ustalił, ale napisał uczciwie, że ustawił sobie taki termin arbitralnie. No i mama tego Singera zachorowała na Alzheimera, a on zamiast tę mamę dać zabić, zorganizował dla niej całodobową profesjonalną opiekę medyczną, a jak go zapytali, dlaczego tak się o mamę troszczy, zamiast ją wykończyć w ramach tej całej eutanazji, powiedział tak:

Myślę, że ta sprawa otworzyła mi oczy na to, że te rzeczy u człowieka są bardzo trudne... Trudniejsze niż dotąd sądziłem, bo jest to coś innego, gdy chodzi o twoją własną matkę.

Źródło: K. Malinowska, K. Urban. Dlaczego NIE eutanazji? http://www.katolik.pl/1382,416.druk?s=1. Dostęp w dniu: 20.03.2018.

W ekonomii istnieje pojęcie przewagi komparatywnej. Najogólniej mówiąc chodzi o koszty produkcji i handlową wymianę międzynarodową, ale ja lubię całą tę przewagę komparatywną wyjaśniać na przykładach nie państw i handlu, tylko porównując dwóch ludzi. Znalazłem w Necie kapitalny przykład, więc go wklejam:

Załóżmy, że mamy genialnego śpiewaka operowego oraz sprzątacza, którego najwyższym wkładem w działanie opery, może być ścieranie podłóg, gdyż nie posiada żadnych innych zdolności. Śpiewak jest od sprzątacza lepszy we wszystkim. Jest bardziej inteligentny i lepiej zorganizowany. Z oczywistych powodów lepiej radzi sobie w śpiewaniu, jednak jest też od niego lepszy w każdym innym aspekcie funkcjonowania opery. Lepiej gra na instrumentach, lepiej zarządza personelem, jest lepszym organizatorem, a nawet – lepiej sprząta podłogi, niż zrobiłby to sprzątacz. Kto będzie miał większe szanse zdobyć pracę na stanowisko sprzątacza, gdyby ogłoszona została rekrutacja? Śpiewak, prawda? No właśnie nie. Śpiewakowi nie opłaca się w ogóle na to stanowisko kandydować, gdyż jego kosztem alternatywnym jest rezygnacja ze śpiewania, za które otrzymuje górę forsy. Przy swoich wysokich kosztach życia musiałby żądać absurdalnie wysokiej kwoty za ścieranie podłóg. Mimo, że sprzątaczowi zmycie podłogi zajmie więcej czasu, to większą wartością dla innych jest to, że śpiewak śpiewa, zamiast efektywniej sprzątać. Wiemy to po różnicy w zarobkach na tych dwóch stanowiskach. W efekcie, dzięki przewadze komparatywnej, sprzątacz ma większą szansę zdobyć pracę na tym stanowisku niż artysta, gdyż artysta ma za dużo do stracenia, żeby zabierać się za taką pracę. Gdyby śpiewak miał przyjąć tę pracę, gospodarka miałaby się gorzej, gdyż mielibyśmy tylko czyste podłogi, biedniejszego śpiewaka i bezrobotnego sprzątacza. Ale my nie chcemy, żeby śpiewak sprzątał, chcemy żeby śpiewał, bo to stanowi większą wartość dodaną. Chcemy, żeby sprzątał ten, kto nie ma zdolności do innych rzeczy. Dzięki przewadze komparatywnej mamy czyste podłogi, bogatego śpiewaka, zatrudnionego sprzątacza i jeszcze – zaspokojone potrzeby estetyczne, dzięki słuchaniu operowej muzyki. W dalszym ciągu wszyscy zyskują.

Źródło: http://prostaekonomia.pl/podzial-pracy-przewaga-komparatywna/. Dostęp w dniu: 20.03.2018.

Peter Singer zrozumiał, że ekonomia ekonomią, zasady zasadami, ale zdarza się, że chodzi o mamę, i wtedy wszystkie zasady biorą w łeb, nie mówiąc o ekonomii. Zrozumiał, że kiedy chodzi o mamę, to masz sprzątać podłogi, choćbyś nie wiem jak umiał śpiewać. Dlaczego tak się dzieje? Ano dlatego, że tu chodzi o mamę. I tyle.

Kiedy jest przefilozofowanie?

Napisałem do kumpla o tym, co się dzieje i jak to widzę, a on mi odpisał, że przefilozofowałem. No to odpisałem, że z tym przefilozofowaniem jest tak, że ono nie jest wtedy, kiedy ludziom kończą się pomysły na filozofowanie, tylko przefilozofowanie jest wtedy, kiedy pomysły na filozofowanie kończą się filozofom. Przy okazji – odpisując, jak odpisałem, wprowadziłem podział na dwie klasy: na ludzi i filozofów :-)

Bryan Magee napisał, że Ray Monk po tym, jak pierwszy raz rozmawiał z Karlem Popperem, powiedział tak: - Wiesz, że rozmawiałeś z wielkim filozofem, a nie po prostu z mądrym człowiekiem.

Monk ma rację. Pewnie czasami zdarza się, że filozof jest mądrym człowiekiem, ale tu nie ma automatu.

Jest taki film – Filozofowie (The Philosophers). Dość marny film, ale mówią tam parę dobrych rzeczy, między innymi ten gościu, który uczy dzieciaków filozofii zadaje takie pytanie: - Kto uważa, że sednem wartościowego życia jest radzenie sobie? – Dobry tekst, w punkt.

Mark Rowlands w książce Filozof i wilk napisał, że filozofia wyniszcza. Rowlands ma rację, bo filozofia wyniszcza.

Wracam do tezy z początku tekstu:  z przefilozofowaniem jest tak, że ono nie jest wtedy, kiedy ludziom kończą się pomysły na filozofowanie, tylko przefilozofowanie jest wtedy, kiedy pomysły na filozofowanie kończą się filozofom.

Amen.